Ο Σακχαρώδης Διαβήτης είναι ένα χρόνιο μεταβολικό νόσημα που επηρεάζει τις ζωές περίπου 590 εκατομμυρίων ενηλίκων παγκοσμίως.
Περίπου 1 στους 9 ενήλικες ζει με κάποια μορφή διαβήτη. Μάλιστα προβλέπεται ότι το 2050 θα μιλάμε για 853 εκατομμύρια παγκοσμίως.
Επίσης, περίπου 4 στους 10 ανθρώπους με διαβήτη δεν το γνωρίζουν ότι έχουν, με τον διαβήτη τύπου 2 να είναι ο πιο σιωπηλός, καθώς δουλεύει στο παρασκήνιο για χρόνια πριν δώσει συμπτώματα.
Στην Ελλάδα η εικόνα είναι αντίστοιχη, γιατί περίπου το 8% των ενηλίκων ζει με διαβήτη (κοντά στους 874.000 ανθρώπους) και περίπου 1 στους 4 από αυτούς παραμένει αδιάγνωστος.
Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης;
Μιλώντας απλά, ο σακχαρώδης διαβήτης είναι όταν το σάκχαρο (η γλυκόζη δηλαδή) στο αίμα, μένει σταθερά πιο υψηλά από το φυσιολογικό και αυτό δεν είναι μία στιγμιαία αύξηση μετά από ένα γλυκό, αλλά μία χρόνια κατάσταση.
Μιλώντας περισσότερο τεχνικά, ο διαβήτης είναι μια ομάδα μεταβολικών διαταραχών όπου η γλυκόζη δεν αξιοποιείται σωστά ως καύσιμο από τα κύτταρα και παράγεται πολύ περισσότερη από το ήπαρ με αποτέλεσμα τη δημιουργία υπεργλυκαιμίας.
Για να καταλάβει όμως κανείς τον διαβήτη, χρειάζεται πρώτα να δει πώς δουλεύουν τα πράγματα όταν όλα πάνε καλά.
Όταν τρώμε, ένα μέρος της τροφής (κυρίως οι υδατάνθρακες) διασπάται σε γλυκόζη, που περνάει στο αίμα. Η γλυκόζη είναι το βασικό καύσιμο του σώματος, αλλά δεν μπορεί να μπει μόνη της μέσα στα κύτταρα.
Χρειάζεται ένα «κλειδί» και αυτό το κλειδί είναι η ινσουλίνη, μια ορμόνη που παράγουν τα β-κύτταρα του παγκρέατος. Μόλις ανέβει το σάκχαρο μετά το φαγητό, το πάγκρεας εκκρίνει ινσουλίνη.
Η ινσουλίνη ξεκλειδώνει τα κύτταρα και έτσι η γλυκόζη εισχωρεί και χρησιμοποιείται για ενέργεια. Με αυτόν τον τρόπο, το σάκχαρο στο αίμα επιστρέφει στο φυσιολογικό. Έτσι έχουμε έναν τέλειο και αυτορυθμιζόμενο κύκλο.
Στον διαβήτη όμως, αυτός ο κύκλος σπάει σε ένα από δύο σημεία:
- Είτε λείπει το κλειδί, όπου το πάγκρεας δεν παράγει ινσουλίνη (διαβήτης τύπου 1)
- Είτε το κλειδί δεν δουλεύει καλά και δεν επαρκεί. Τα κύτταρα δεν ακούν στα σήματα που δίνει η ινσουλίνη (αυτό λέγεται αντίσταση στην ινσουλίνη) και παράλληλα το πάγκρεας δεν προλαβαίνει να καλύψει την ζήτηση (αυτό συμβαίνει στον διαβήτη τύπου 2)
Και στις δύο περιπτώσεις το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Η γλυκόζη μένει έξω από τα κύτταρα, συσσωρεύεται στο αίμα και με τον καιρό αυτό το σάκχαρο βλάπτει τα αγγεία, τα νεύρα, τα νεφρά και τα μάτια.
Είδη διαβήτη
Συναντάμε 4 μεγάλες κατηγορίες διαβήτη με εντελώς διαφορετική αιτία και αντιμετώπιση:
- Διαβήτης τύπου 1
- Διαβήτης τύπου 2
- Ειδικοί τύποι διαβήτη (μονογονιδιακός, παγκρεατογενής, φαρμακευτικός κ.ά.)
- Διαβήτης της κύησης
Διαβήτης τύπου 1
Είναι μια αυτοάνοση νόσος.
Το ανοσοποιητικό σύστημα από λάθος, επιτίθεται και καταστρέφει τα β-κύτταρα του παγκρέατος, αυτά ακριβώς τα κύτταρα που φτιάχνουν την ινσουλίνη. Το αποτέλεσμα είναι σχεδόν πλήρης έλλειψη ινσουλίνης.
Αφορά το 5–10% των ανθρώπων με διαβήτη και εμφανίζεται συχνότερα στην παιδική και εφηβική ηλικία.
Όμως ο διαβήτης τύπου 1 δεν είναι αποκλειστικά μία νόσος των παιδιών. Παρόλο που εμφανίζεται συχνά σε παιδιά και εφήβους, 1 στους 4 ανθρώπους τον εμφανίζει για πρώτη φορά μετά τα 35 του.
Ο τύπου 1 εξελίσσεται σε τρία στάδια. Πρώτα εμφανίζονται τα αυτοαντισώματα χωρίς κανένα σύμπτωμα, μετά αρχίζει διακριτικά η δυσγλυκαιμία και τέλος εμφανίζεται ο εκδηλωμένος διαβήτης με συμπτώματα.
Επειδή λείπει η ινσουλίνη, η θεραπεία είναι ινσουλίνη εφ’ όρου ζωής (με ενέσεις ή αντλία), σε συνδυασμό με παρακολούθηση της γλυκόζης και προσαρμογή της δόσης στα γεύματα.
Σημαντικό είναι να πούμε ότι ο διαβήτης τύπου 1 δεν προκαλείται από τη διατροφή ή τον τρόπο ζωής και δεν προλαμβάνεται με δίαιτα.
Η διατροφή εδώ βοηθά στη διαχείριση, όχι στην αιτία.
Διαβήτης τύπου 2
Είναι ο πιο συχνός και μάλιστα με διαφορά. Εδώ δεν λείπει η ινσουλίνη, τουλάχιστον στην αρχή.
Το πρόβλημα είναι διπλό, με τα κύτταρα να γίνονται ανθεκτικά στην ινσουλίνη και παράλληλα το πάγκρεας, προσπαθώντας να αντισταθμίσει αυτή την αντίσταση, σιγά σιγά κουράζεται και μειώνει την παραγωγή της.
Αφορά πάνω από το 90% των ανθρώπων με διαβήτη. Είναι εξαιρετικά ετερογενής, δηλαδή μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετικούς τρόπους ή να προκαλείται από διαφορετικά αίτια σε κάθε άτομο.
Ο διαβήτης τύπου 2 δεν είναι απλώς θέμα σακχάρου. Εμπλέκονται πολλά όργανα μαζί όπως το έντερο, οι νεφροί, ο εγκέφαλος, τα α-κύτταρα του παγκρέατος, ακόμα και το μικροβίωμα του εντέρου και μένει συχνά αδιάγνωστος για χρόνια γιατί δεν πονάει.
Η πρώτη γραμμή αντιμετώπισής του είναι πάντα ο τρόπος ζωής, δηλαδή διατροφή, σωματική δραστηριότητα και συμπεριφορική υποστήριξη μαζί. Αν χρειαστεί, προστίθεται φαρμακευτική αγωγή (υπάρχουν πλέον πολλές κατηγορίες, από την μετφορμίνη μέχρι τα νεότερα φάρμακα τύπου GLP-1).
Το ελπιδοφόρο σε αυτή την περίπτωση είναι ότι με μία σημαντική αλλά και διατηρούμενη απώλεια βάρους (πάνω από 10%), ο τύπου 2 μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να μπει σε ύφεση.
Ειδικοί τύποι διαβήτη
Πέρα από τους δύο κύριους τύπους, υπάρχουν και σπανιότερες μορφές που αξίζει να ξέρει κανείς, γιατί συχνά μπερδεύονται με τον τύπο 1 ή 2.
Μονογονιδιακός διαβήτης (MODY): Δεν είναι τόσο σπάνιος, ευθύνεται για το 1–4% των περιπτώσεων. Οφείλεται σε μετάλλαξη ενός συγκεκριμένου γονιδίου και έχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό. Η σωστή διάγνωση αλλάζει εντελώς τη θεραπεία (κάποιες μορφές δεν χρειάζονται καν φάρμακα).
Παγκρεατογενής διαβήτης: Οφείλεται σε βλάβη του ίδιου του παγκρέατος (παγκρεατίτιδα, χειρουργείο, κυστική ίνωση). Χαρακτηριστικό του είναι ότι συνυπάρχει και πρόβλημα στα πεπτικά ένζυμα, όχι μόνο στην ινσουλίνη.
Φαρμακευτικός διαβήτης: Ορισμένα φάρμακα μπορούν να τον προκαλέσουν, όπως τα κορτικοστεροειδή, κάποια αντιψυχωσικά και οι ανοσοθεραπείες για τον καρκίνο.
Διαβήτης της κύησης
Είναι ο διαβήτης που εμφανίζεται ή βρίσκουμε στο 2ο ή 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, σε γυναίκες που δεν είχαν διαβήτη πριν.
Παγκοσμίως περίπου 1 στις 5 γεννήσεις επηρεάζεται από κάποια μορφή υπεργλυκαιμίας στην εγκυμοσύνη. Ο έλεγχος γίνεται συνήθως στις 24–28 εβδομάδα και συνήθως υποχωρεί μετά τον τοκετό, αλλά αποτελεί παράγοντα κινδύνου για εμφάνιση διαβήτη τύπου 2 αργότερα στη ζωή.
Αντιμετωπίζεται πρώτα με διατροφή και σωματική δραστηριότητα και όπου χρειάζεται με ινσουλίνη.
Ο ρόλος της διατροφής
Όλες οι επιστημονικές εταιρείες συμφωνούν στο ότι η υγιεινή διατροφή είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της αντιμετώπισης του διαβήτη.
Η μεγαλύτερη μελέτη πρόληψης του διαβήτη τύπου 2, το Diabetes Prevention Program (DPP), έδειξε ότι η εντατική αλλαγή τρόπου ζωής μειώνει την εμφάνιση διαβήτη τύπου 2 κατά 58% σε τρία χρόνια.
Οι στόχοι ήταν μέτρια απώλεια βάρους και τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας άσκησης την εβδομάδα. Μάλιστα, ακόμα και η άσκηση από μόνη της, χωρίς απώλεια βάρους, φάνηκε να είχε σημαντικό όφελος.
Δεν υπάρχει μία σωστή δίαιτα
Η ADA (American Diabetes Association) τονίζει ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό ιδανικό διατροφικό πρότυπο.
Επίσης, δεν υπάρχει ένα ιδανικό ποσοστό υδατανθράκων για όλους και μας παροτρύνει να σκεφτόμαστε σε διατροφικά πρότυπα, όχι σε μεμονωμένα θρεπτικά συστατικά, γιατί όπως χαρακτηριστικά αναφέρει
«Οι άνθρωποι τρώνε φαγητό, όχι θρεπτικά συστατικά…»
Ποιο πρότυπο έχει τα καλύτερα δεδομένα;
Το διατροφικό μπρότυπο με την ισχυρότερη τεκμηρίωση είναι το μεσογειακό.
Δύο πρόσφατες μετα-αναλύσεις (το ισχυρότερο είδος επιστημονικής απόδειξης) δείχνουν σταθερά οφέλη, αλλά αξίζει να είμαστε ακριβείς για το πού ακριβώς βοηθάει.
Σε ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2, η μεσογειακή διατροφή μειώνει σημαντικά τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c). Δηλαδή, την μακροχρόνια εικόνα του σακχάρου καθώς και το βάρος και την αρτηριακή πίεση.
Σε ανθρώπους που δεν έχουν ακόμα διαβήτη, αλλά έχουν αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν, επιβεβαιώνεται το όφελος στην HbA1c και στα λιπίδια με μείωση της LDL και των τριγλυκεριδίων, μαζί με θετικές αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου.
Άρα το πιο σταθερό και αξιόπιστο όφελος φαίνεται να είναι στη μακροχρόνια ρύθμιση του σακχάρου (HbA1c) και τα λιπίδια. Για το σάκχαρο νηστείας τα δεδομένα είναι πιο ανάμεικτα.
Γιατί δουλεύει η Μεσογειακή διατροφή;
Οι 3 βασικοί λόγοι που φαίνεται να βοηθάει η μεσογειακή διατροφή είναι:
- Οι φυτικές ίνες που τρέφουν τα καλά βακτήρια του εντέρου, που παράγουν ουσίες με αντιφλεγμονώδη δράση και βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη
- Τα καλά λιπαρά (ελαιόλαδο, ψάρια, ξηροί καρποί) που ενεργοποιούν με φυσικό τρόπο την ορμόνη GLP-1, την ίδια που στοχεύουν τα σύγχρονα φάρμακα του διαβήτη
- Το σύνολο του προτύπου το οποίο μειώνει τη χρόνια φλεγμονή που βρίσκεται κάτω από τον διαβήτη τύπου 2
Στην πράξη, η Μεσογειακή διατροφή βοηθάει δίνοντας έμφαση σε μη αμυλούχα λαχανικά, ολόκληρα φρούτα, όσπρια, ολικής άλεσης δημητριακά και τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, άπαχες και φυτικές πηγές πρωτεΐνης και καλές πηγές λιπαρών.
Παράλληλα, περιορίζει το κόκκινο αλλά και το επεξεργασμένο κρέας, τα ζαχαρούχα ποτά και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.
Τέλος, το νερό προτιμάται έναντι κάθε άλλου ποτού.
Τι θέλω να κρατήσεις
Ο διαβήτης δεν είναι μία νόσος, αλλά μια ομάδα καταστάσεων.
Άλλες όπως ο τύπος 1, δεν προλαμβάνονται. Άλλες όμως, όπως ο τύπος 2 ή ο προδιαβήτης, επηρεάζονται πολύ από τον τρόπο που ζούμε και τρώμε.
Και αυτό είναι η καλή είδηση γιατί αν σκεφτεί κανείς, δεν χρειάζεσαι μια αυστηρή και στερητική δίαιτα για να κάνεις τη διαφορά. Αυτό που μετράει είναι το συνολικό πρότυπο και οι σταθερές, μικρές συνήθειες και όχι η τελειότητα.
Είναι μια κατάσταση που μπορούμε να καταλάβουμε, να προλάβουμε και συχνά να αντιστρέψουμε, όταν ξέρουμε που να πατήσουμε.
Επιστημονική υποστήριξη από το Nutrifit | Μαρία Τσίμπου
Χρειάζεσαι έναν επιστήμονα υγείας για να σε υποστηρίξει διατροφικά σε σχέση με κάποιου τύπου σακχαρώδη διαβήτη; Μπορώ να σε βοηθήσω!
Είμαι επαγγελματίας Διαιτολόγος Διατροφολόγος στην Χαλκίδα με μεταπτυχιακές σπουδές στην Ψυχολογία και ειδική εκπαίδευση στην αντιμετώπιση Διατροφικών Διαταραχών.
Μπορούμε να συνεργαστούμε δια ζώσης ή διαδικτυακά και θα χαρώ να επικοινωνήσεις μαζί μου με όποιον από τους ακόλουθους τρόπους επιθυμείς:
- Κάλεσε με στο 222 1044 660
- Στείλε μου email στο
- Συμπλήρωσε την φόρμα επικοινωνίας στην ιστοσελίδα μου
